Innholdsfortegnelse for Winter 2023 i Weg! Platteland

Boere het nog altyd die grootste respek by ons afgedwing: Dit is die mense wat jaar ná jaar kos op ons tafel sit, ondanks die aanslae van die elemente, politici en ander rampokkers. Ons onthou goed hoe die boere van ons dorp een ná die ander kom dagsê het nadat ons in 2005 die lang (toe nog geel) huis in die hoofstraat van Koringberg gekoop het – die een met die twee sterwende bome en niks anders daarop nie. Van hulle het gereeld kom gesig wys, en dan het hulle hulle kennis gedeel, gehelp waar hulle kan en landsake opgelos. Ons almal het ’n prentjie van ’n boer in ons kop: ’n Volwasse man, dikwels effens befoeterd, met ’n hoed en ’n Hilux en dalk ’n hond agterop. In dié…

Heuningwyn, ook bekend as karie, mede, mead en godenektar, is ’n mengsel van gefermenteerde heuning en water – en waarskynlik die oudste alkoholiese drankie. “Die probleem is sodra jy sê ‘heuningwyn’, dink mense dadelik dis soet – wat wel die geval is met 99% van die produkte wat beskikbaar is,” verduidelik dr. Ernst Thompson, eienaar van Cape Town Meadery. Die onderneming het ontstaan uit ’n vermenging van twee van Ernst se groot liefdes: sy doktorale studie oor visboerdery wat fokus op ensieme en biotegnologie, en sy deeltydse heuningboerdery. Deur hom op tradisionele Afrikametodes toe te spits het hy ’n heuningvonkelwyn ontwikkel – ’n innoverende toevoeging tot die internasionale medebedryf. Cape Town Meadery is sedert 2016 aktief, en talle nuwe produkte het oor die afgelope drie jaar die lig gesien nadat die…

“Wat sou ek wou dra as ek ’n hond was?” Dít is wat Louise Park-Ross haarself afgevra het toe sy een aand in 2018 sien hoe Lucky, haar jack russell, sit en bibber. Die bestaande opsies vir hondetruie het helaas nie in een van die twee se smaak geval nie – en kort daarna is Lucky and Lou gebore. Buiten hulle stylvolle truie van hoë gehalte vir honde verkoop Lucky and Lou ook ’n paar bypassende truie en serpe vir mense. Hulle is ook een van baie min verskaffers wat hulle hondetruie in groottes van XXS tot XXXL aanbied – in hondeterme is dit dus toeganklik vir enigiets van ’n chihuahua tot ’n deense hond! Die truie werk ook goed vir katte, varke en skape. Louise, wat op Instagram bekend…

In Platteland het ons oor die jare al verskeie bergpredikasies oor kompos, komposwurms en bokashi gelewer – omdat dit waarlik volhoubaar (en verantwoordelik) is om self kompos te maak. Jy hoef ook nie Einstein te wees nie: ’n Mens boots bloot die natuurlike proses na waarmee Moeder Natuur verrottende plante en dierlike uitwerpsel tydsaam in humus verander. Op ons werf is ’n oorywerige klomp “komposteringsprojekte” aan die gang: ’n groot, verwaarloosde komposhoop met hope dik takke in die olyfboord, twee kleiner komposhokke by die groentebeddings, ’n plastiekkompostoring naby die kombuisdeur, twee wurmplase in die garage, ’n bokashidrom in die spens en ’n staalemmer in die kombuis waarin skille, koffiemoer en teesakkies gaan (en waar daar ondanks jou beste pogings altyd ’n orige muggie of drie draai). Vir verreweg die meeste…

Die basiese beginsels Maanfases Net soos die swaartekrag van die maan seevlakke laat styg en daal, het dit ook ’n invloed op die vog in die grond. Saad absorbeer meer water met volmaan en nuwemaan omdat meer vog na die grondoppervlak getrek word. Dit laat saad uitswel en lei tot beter ontkieming en sterker plante. Die maan beïnvloed plantegroei ook deur middel van geotropie (die manier waarop plante in ooreenstemming met die rigting van die aarde se swaartekrag groei). Die wortels groei ondertoe, in die rigting van die swaartekrag, en die stele in die teenoorgestelde rigting. • Nuwemaan tot Eerste kwartier (groeiende maan) – halfvrugbaar Dit is ’n goeie tyd om gewasse te plant wat saad buite die vrug produseer. Dit is veral geskik vir eenjarige blaargroente waarvan ons die…

Dit het baie aanpassing en ontwikkeling geverg om 25 jaar in die rooibosbedryf te oorleef, maar Carmién-tee se stigter en besturende direkteur, Mientjie Mouton, sê hulle waardes is nog dieselfde as in 1998: “Ons kliënte is die belangrikste, ons omgewing is die belangrikste en ons mense is die belangrikste.” Carmién-tee se storie begin in ’n ou plaaswinkel op die Brakfonteinlandgoed naby Citrusdal, in die voorheuwels van die Sederberg. Voordat Mientjie hierheen getrek het, het sy op ’n rooibosplaas ’n hanetree weg grootgeword. Sy onthou hoe ’n groep plaasvroue destyds bymekaargekom het om die eerste Carmién-tee te verpak, en hoe hard almal gewerk het om die etikette op elke pakkie op dieselfde plek te plak. “Die eerste besending is op ’n Vrydag by die plaaslike Spar afgelewer. Die Maandagoggend vertel een…

Die Ohrigstadvallei is groen en gesond ná die goeie laatsomerreën in Februarie. Tog verskil die klimaat en reënval geweldig hier, afhangende hoe hoog of laag jy woon: Bo in die vallei het 280mm in een week geval, maar laer af het die Else 80mm gekry. Die Else is 4km buite die dorp, by die Haakhoek-boerdery. “Die naam Haakhoek kom van die vlakte se naam – hier is baie haak-en-steekbome wat aan jou klere klou. Die berg agter die plaas is Tafelkop, en daardie diep keep is Olienhoutkloof,” verduidelik Dewald Els. Hier woon drie geslagte Else op die plaas waarvan Waldo (8) en Marko (6) die jongste is. Daar’s ook hulle ouers, Dewald en Melissa, en dan Dewald se ouers, oupa Jan en ouma Lenie. Jan vertel: “My pa en oupa-hulle…

BOSJES ’n Botaniegids op jou vingerpunte Die leefstylplaas Bosjes, geleë tussen Wolseley en Worcester aan die voet van die Waaihoekberg, het die afgelope ses jaar gegroei tot een van die Boland se gewildste bestemmings vir natuur-en kosliefhebbers. Die plaas het al etlike argitektuurtoekennings gewen vir die besonderse kapel wat lyk asof dit op water dryf (foto bo) én vir Die Spens, waar ’n mens ’n heerlike ontbyt of middagete kan geniet. Ewe indrukwekkend is Bosjes se tuin met sy vele verrassings – jy kan kilometers ver op die paadjies stap. Nou het Bosjes bordjies met QR-kodes opgerig by interessante plekke en plante langs dié paadjies: Jy mik bloot met jou foonkamera na die bordjie, asof jy ’n foto neem, en jy kry ’n magdom inligting oor die spesifieke fynbos, vetplante,…

Wat is bak sonder ’n Moeder? As jy in ’n Italiaanse familie gebore is, word jy in die kombuis groot, sê Lance Littlefield, eienaar van Motherdough, wat stelle verkoop waarmee bakkers met suurdeeg kan eksperimenteer om die kuns van natuurlike fermentasie te bemeester. “Ek het in Suid-Afrika grootgeword en skoolgegaan, maar die grootste deel van my volwasse lewe in Italië en Indië gewoon,” vertel hy. “Waar ek ook al gekom het, was kos ’n groot deel van my lewe.” Lance het jare gewerk om die fyn vaardighede en tegniese kennis van ’n meesterbakker onder die knie te kry, en die bakwerksessies wat Motherdough landwyd aanbied, is ’n gulde geleentheid vir amateurbakkers om by hom te leer. “Waaroor dit vir ons gaan, is régte brood gemaak van die beste bestanddele –…

In Oktober 2020, toe vele restaurante in die Covid-19-pandemie gesneuwel het, het Bev Missing op Swellendam in die Overberg een oopgemaak – en dit Grace + Merci gedoop. Dit was uit dankbaarheid, sê sy, omdat sy nie net borskanker én Covid-19 oorleef het nie, maar ook die uiters traumatiese verlies van haar bad-enlyfsorgreeks, Rain, wat sy in 1998 in haar motorhuis op Ladybrand begin en later op Swellendam gevestig het. (In 2014 het ons met Bev gesels oor dié internasionale handelsmerk en die boek wat sy oor seepmakery geskryf het – sien Platteland #5, Somer 2014-’15). In 2021, toe die handelsbeperking opgehef is, het Bev by Grace + Merci ’n“Secret Shop” in die tuin agter die restaurant oopgemaak waar sy haar kreatiwiteit weer vrye teuels gee en soos in die…

Min plekke is in werklikheid beter as die foto’s wat ’n mens op sosiale media te siene kry, maar Graaff-Reinet is een van hulle. As jy eers uit die hoofstraat afgedraai het en tyd op die dorp deurbring, sukkel jy om jouself weer weg te skeur. Die meeste van ons het al deur Graaff-Reinet gery – dit is nou maar net een van daardie plekke wat jy nie vir lank kan systap nie. Te veel paaie lei soontoe en weer verder. ’n Mens weet nie of hier baie mense stilhou of oorslaap nie, want deesdae is almal mos altyd haastig. As jy nog altyd net die hoofpad deur die dorp gevolg het, sal jy waarskynlik dink daar is nie veel meer as ’n besige, half deurmekaar straat met ’n mooi…

Dit is halfses die oggend wanneer ek uit Johannesburg ry en wes mik Groot-Marico toe, 210km weg in Noordwes. Naby Broederstroom kry jy die grens tussen Gauteng en Noordwes, en dan is dit Hartbeespoort en die damwal voor die N4 jou deur mynwêreld vat. Net duskant Rustenburg verruil jy die mynbou vir droë bosveld en vars lug. Ek is op pad om vir Beatrice en Daan van der Merwe te ontmoet by Wilde-Als, die Marico-biosfeerreservaat se besoekersentrum. Daan was ’n soldaat en Beatrice ’n maatskaplike werker, en vandag hou die biosfeer-projek hulle besig. “In 2016 is die gebied tot ’n bewarea verklaar, wat ons in staat gestel het om in 2017 by Unesco aansoek te doen om dit tot ons tiende biosfeerreservaat te laat verklaar. Die totale oppervlakte is 447268ha,…

Al het ek op die platteland grootgeword, het jare van leefin-die-stad ’n dik laag sement oor gemaklike interaksie met my medemens gegooi. Daar gaan dae, soms weke, verby sonder aanspraak op sagter lewensvaardighede. As iemand my pad kruis, is ’n geoefende glimlag gewoonlik genoeg om te wys dat ek haar/hom/hulle raaksien en as medemens erken. Dan stap ons verder, elkeen in sy eie rigting. Ek vertel myself geen mens wil in elk geval hoor wat ek te sê het nie – ás ek aan iets sou kon dink om te sê. Ek voel veilig binne hierdie gedragspatroon, want ’n skielike uitbarsting van gesprek oor die weer, verlangse familie se kwale of dal van doodskaduwee, politiek en die smartlike toestand van die ekonomie sal my sekerlik dryf tot berading of, nóg…