Innholdsfortegnelse for UITGAWE 1 2024 i Landbouweekblad: Innovasie

Drywende sonpanele vir die opwekking van hernubare krag op ’n plaas in Mpumalanga help ook om besproeiingswater te bespaar. Terselfdertyd is geen potensieel produktiewe grond vir die oprigting van die panele ingeboet nie. Die sonkragaanleg op die Radley-landgoed, ’n familieboerdery sowat 3 km buite Malelane, is uitsonderlik deurdat 80% van die sonpanele (3 350 m²) op een van die landgoed se grootste besproeiingsdamme opgerig is. “Dit maak die projek Mpumalanga se belangrikste landboukragprojek en die enigste in die streek wat op water dryf,” sê Standard Bank, wat die projek met ’n belegging van R45 miljoen ondersteun het. Die aanleg het onlangs begin krag lewer, wat deur middel van ’n 7 km lange kragnetwerk van doelgemaakte kragmaste oor die plaas versprei word. Yaseen Guman, hoof van kliënteverhoudinge van Standard Bank-sakebankwese in…

Laserstrale, mikrogolwe, vuurvlamme, bevriesing, sonstraling … Onkruidwetenskaplikes werp alles in die stryd om tegnologie te ontwikkel om in die toekoms die enkele onkruidplante wat alle ander bestrydingstrategieë oorleef, sonder gif dood te maak. “Die meeste van die metodes sal nooit gekommersialiseer word nie, maar ander toon belofte,” het prof. Michael Walsh van die Universiteit van Wes-Australië in Perth tydens ’n werksessie oor onkruidbekamping by Tygerhoek vir Overbergse boere gesê. In onkruidwetenskap word onderskei tussen breedwerpige metodes wat ’n hele land of kamp dek, en metodes wat net onkruidplante doodmaak. Waar ander metodes reeds die saadbank verklein het en slegs enkele onkruidplante oorbly, kan tegnologie ontwikkel word om nét daardie plante dood te maak. Die meeste van die metodes wat op spesifieke onkruidplante gemik is, veral dié wat hitte inspan, gebruik…

Dit is ’n universele en aanhoudende frustrasie om na gereedskap te soek as jy nie ’n los kis agterop of in jou bakkie wil of kan rondry nie. Jy pak dit netjies agter die rugleuning, maar dit skud rond op die rowwe plaaspaaie. Weens diefstal is ’n los kis agterop die bak of selfs in die kajuit ook nie wenslik nie. En dan begin die gesoekery, en die gepaardgaande geswets … André Cilliers, kommersiële beesboer en sakeman van die plaas Kloofrus by Krugersdorp, het dikwels in só ’n situasie beland. Al is sy plaasvoertuig ’n Mazda-dubbelkajuitbakkie, is daar selde genoeg pakplek vir alles wat hy dalk gaan nodig kry om na sy beeste om te sien op sy plaas net buite die dorp. MAAK ’N SLIM PLAN Toe ontwerp hy…

Met ’n kragtariefverhoging van 653% oor die afgelope 15 jaar raak dit ál duideliker waarom meer en meer boere na oplossings gryp om ’n ekstra inkomstebron deur eie kragnetwerke te vestig. In ’n onlangse aanlyn gesprek oor regulatoriese veranderinge wat dit nou moontlik maak om ekstra energie terug te verkoop aan die Eskom-netwerk, het verteenwoordigers van Agri X, Enpower Trading en Future Cities Africa die geleenthede en probleme wat kragversending (wheeling) en energiehandel in die landbousektor betref, bespreek. Suid-Afrika se primêre landbousektor het van 2008 tot 2022 jaarliks met sowat 7,5% gegroei, ondanks die kragkrisis. Baie boere het sonkragstelsels op hul plase geïnstalleer om hul boerderye te verskans teen die onvoorspelbaarheid van beurtkrag, het Simon le Roux van Enpower Trading vertel. Koos Nel van Agri X het daarop gewys dat…

Wisselboustelsels het nie net ’n uitwerking op bestuur, plae en siektes of die infrastruktuur en werktuie wat benodig word nie, dit beïnvloed ook ’n boerdery se kweekhuisgasvrystellings. Ons span navorsers het gesien vrystellings kan verlaag word deur kunsmis te vervang met peulplante wat stikstof bind, en diverse wisselboustelsels wat dekgewasse en diere insluit, te gebruik. Die landbou is uniek omdat dit een deel menslike aktiwiteite behels en twee derdes die natuur. Die boer kies die saad en plant dit korrek, en dan is daar ’n paar geleenthede in die seisoen om die plante te bemes of te bespuit. Daarna moet die plante deur natuurlike prosesse groei. Ons is almal bewus van die groot invloed wat die omgewing op produksie het. Temperature wat nie té hoog of té laag is nie…

Presisietegnologie is niks nuuts in die landbou nie, maar min modelle bestaan nog wat ses deurslaggewende aspekte in aanmerking neem om grond-, water-en kultivarbestuur op ’n mikrovlak te verfyn. Dié 6D benadering is moontlik uniek in Suid-Afrika en dalk ook internasionaal deurdat dit die holistiese prentjie in een ontleding saamvat. Dit gaan oor hoë presisie en akkuraatheid, en behels die insameling en verwerking van data oor ses aspekte wat ’n boerdery raak: klimaat, topografie, bogrond, ondergrond, diep ondergrond en die plant. “Dit is soos om ál ses laaie van ’n lessenaar oop te trek om volledige, akkurate data te kry,” verduidelik Roelof Smit, bemarkingshoof van Van’s Lab in Bloemfontein wat die holistiese konsep ontwikkel het. Hy sê ander instellings, soos universiteite en proefplase, meet ook grondgesondheid, maar sulke volledige resultate…

Die boer wat geld wil bespaar of na die Europese Unie (EU) wil uitvoer, sal op ’n ander vlak na die doeltreffende toediening van landbouchemiese middels moet kyk, volgens Marius Ras, onafhanklike landboukonsultant verbonde aan Ras Consult. “Die EU is baie daarop toegespits om die Green Deal te laat werk en ons in die landbou moet besef dat ons binne enkele jare daaraan sal moet voldoen.” Dit vereis onder meer dat ’n 50%-vermindering in die gebruik van landbouchemiese middels bewys moet word. “Doeltreffende toediening is een van die maniere om dié doelwit te bereik. Die eerste stap wat ’n boer kan doen, is om te kyk na die tydsberekening van sy bespuiting. Ek dink die tyd gaan vinnig verby dat ’n voorkomende besluit volgens ’n kalender geneem kan word. Dikwels…

Dit het Henk Prins van die plaas De Hoop buite Ceres lank gepla dat onkruid in landerye wat ten duurste bespuit word, nie almal dadelik vrek nie. Dikwels is opvolgbespuitings nodig. Hy plant jaarliks sowat 400 ha koring en 200 ha hawer, en onkruid is altyd ’n faktor waarmee rekening gehou moet word. In 2013 het hy die eerste keer besluit hy wil ’n onkruidmaler bou wat vas is aan sy stroper waarmee hy koring en hawer oes om die onkruidsade in die stroopproses te vernietig. “So iets sou ook die volgende jaar se koring- en haweraanplantings bevoordeel deurdat minder onkruid sou opkom.” Geen onkruidmaler is nog in Suid-Afrika op die mark beskikbaar nie. “In Australië is ’n Harrington-onkruidmaler beskikbaar as ’n sleepmodel agter ’n stroper, maar dit was destyds…

1 GEEN KEER AAN BESPROEIINGSBOERDERY Toe die plaaslike avokadobedryf marktoegang tot China gekry het, het dit enorme geleenthede teweeg gebring. Dit is ook een van die redes waarom Michael Esmeraldo, besturende direkteur van Netafim SA en voorsitter van die Suid-Afrikaanse Besproeiingsinstituut, meen besproeiingsboerdery in Suid-Afrika gaan uitbrei. “Ek voorsien veral dat gewasse soos sitrus en avokado’s gaan uitbrei, dalk ten koste van makadamiaboorde met dié dat makadamianeute se prys so wisselvallig is.” Opknappings aan die Beira-hawe in Mosambiek, wat ook kouekettinggeriewe insluit, skep kanse vir die uitvoerlandbou om te floreer – veral onder Zimbabwiese en Zambiese boere. Dit sal boonop die druk op Suid-Afrikaanse hawens help verlig. Ook groenteboere gebruik toenemend druptegnologie, sê Michael. “Die afgelope drie jaar het die vraag na dunwanddrupperlyne, wat slegs vir ’n seisoen gebruik word,…

Skaapboerdery en die bekamping van parasiete gaan hand aan hand, en skaapdip in die Karoo kan jou maak of breek. Joseph Steyn, wat op die plaas Rietfontein by Prins Albert met onder meer Merino’s boer, het reeds as kind besef hoe arbeidsintensief Merino’s kan wees. Buiten 2 000 Merino’s boer hy ook met 300 Meatmaster-skape. Bosluise maak dip noodsaaklik in dié ekstensiewe Karoowêreld. “As kind het ek altyd gewonder oor die gewone dipstelsel wat donkiejare lank deur skaaptelers gevolg word. Elke dier moes individueel gevang en omgekeer word om dipstof onder sy blaaie en in sy lieste aan te smeer. Dipmengsels is vroeër ook onder hul sterte gesmeer om wurms dood te maak of brommers weg te hou, wat dit nóg moeiliker gemaak het. “Die diere is wel uit ’n…

Teen 2100 kan sommige Suid-Afrikaanse droëlandmielieboere maklik ’n maand later as vandag begin plant om steeds goeie opbrengste te verseker. Na verwagting sal die kwik teen die einde van die eeu meer dikwels bo 35 °C draai, en die tydsduur tussen die lente se laaste ryp en die winter se eerste ryp sal rek. Boere sal gouer kan begin oes, maar moontlik teen laer opbrengste omdat mieliekoppe vinniger sal set weens langer, warmer somers. Dít is volgens vooruitskattings in die vaktydskrif Agricultural and Forest Meteorology wat betref die impak van klimaatsverandering op mielieboerdery in die Vrystaat en Mpumalanga oor die volgende 50-100 jaar. Navorsers van die instituut vir bosbouen landbou-biotegnologie aan die Universiteit van Pretoria (UP), asook die UP se departement van plant-en grondwetenskappe het data van toepassing op die…

Vir byna vier maande van die jaar skiet Giraffe Farms in die Langkloof se kragverbruik die hoogte in, maar as die laaste vrugte uit die koelkamers gery is, kom die pakhuis, verkoelingsgeriewe en besproeiingspompe vir die wintermaande tot rus. In dié tyd genereer die sonpanele op die pakhuis se dak egter steeds energie dat dit klap, wat verlore sou gaan indien Dewald Strydom nie besluit het om Eskom se netwerk as sy eie “stoorbank” te gebruik nie. Met dié stelsel kon hy boonop ’n veel kleiner sonkragaanleg oprig, want hy kan die opgebergde elektrisiteit “gaan haal” wanneer sy behoeftes toeneem. Die Strydom-familie boer al drie geslagte lank in die Langkloof. Dewald se oupa het met die plaas se naam vorendag gekom, want vir hom was ’n kameelperd die mooiste dier…

Reg oor die wêreld bevat een kubieke meter gesonde bogrond ’n verbysterende hoeveelheid en verskeidenheid organismes. Aangesien dié spesies dikwels klein – selfs mikroskopies “groot” – is, is die feit dat hulle gesamentlik gemiddeld 1,5 kg in elke kubieke meter bogrond weeg, selfs meer verstommend. Hierdie organismes – van gemiddeld 100 biljoen bakterieë tot 100 erdwurms per dié volume grond – speel elkeen ’n uiters belangrike rol om optimale gewasgesondheid, produktiwiteit, opbrengs en winsgewendheid te verseker. “Bakterieë, swamme, alge en aalwurms is van die grondmikrobes wat regstreeks of onregstreeks verantwoordelik is om in 85% tot 90% van ’n plant se voedingsbehoeftes te voorsien,” sê Dawie du Plessis, nasionale bemarkingsbestuurder van Agricol. “As grondtoestande toegelaat word om te versleg, word grondmikrobes en plante se vermoë om toegang tot voedingstowwe te kry,…

As plant, spuit en stroop die drie glansryke sussies van rygewasverbouing is, is grondbewerking die getroue, stil suster wat op die agtergrond die pad gelyk maak. Grondbewerking is nie so voor op die wa soos stroop, waar opbrengste direk in rande omgeskakel word, so optimisties soos plant, waar individuele sade deur hoogs gespesialiseerde planters net mooi reg en presies met die belofte van ’n groot oes neergesit word, of bespuiting se berekende aksies, waar ingewikkelde formulasies en slegs die regte druppelgroottes die beste ondersteuning en sorg aan die oes bied nie. Lank was grondbewerking die stowwerige voorplant-gedagte waar ’n stuk yster vinnig deur ’n land gesleep is om ’n saadbedding te skep sodat die planter, spuiter en stroper hul werk kan doen. Vandag is grondbewerking op die punt waar dit…

Met byna alle tamaties, soetrissies en komkommers in Europa en sowat 85% van tamaties in die Noord-Amerikaanse kleinhandel wat binnenshuis verbou word, tesame met die verstommende hoeveelheid navorsing wat aan die gang is oor onderdakboerdery, sal dié produksieneiging waarskynlik net aanhou groei. CEA, oftewel landbou in beheerde omgewings, is ’n gonsfrase wat onlangs na vore gekom het, hoewel dié praktyke al ’n eeu of langer met ons is. “Die Nederlanders het ons geleer hoe om in kweekhuise te boer en die tamatiebedryf was ’n voorloper daarmee. Die begrip CEA het begin opduik met blaargroente, wat deur ál meer mense binnenshuis gekweek word, hetsy in tegnologies gedrewe kweekhuise of in vertikale plase,” het Tom Stenzel, uitvoerende direkteur van die CEA-alliansie in Amerika, gesê tydens ’n virtuele mediakonferensie in aanloop tot die…

Druk op besproeiingsboere neem wêreldwyd toe te midde van ’n groter wordende waterskaarsste wat produktiwiteit betref. Beheerde tekortbesproeiing is ’n waterbestuurstegniek wat kan help om waterverbruik te verlaag terwyl gewasproduktiwiteit gehandhaaf word. Dit behels die verlaging van toedienings tot onder die optimale vlak vir die gegewe gewas. Dit kan behaal word deur die frekwensie of die tyd wat besproei word, te beperk. Die boer hoef dus nie noodwendig sy besproeiingstelsel met ’n laer toedieningstempo te ontwerp of dit te verander nie. Gesofistikeerde besproeiingstelsels, byvoorbeeld met verskillende spuite, spuitstukke (nozzles) of multilyndrup wat geruil of onafhanklik geaktiveer word, kan wel gebruik word om verskillende toedieningsvlakke te behaal. Gewoonlik word beheerde tekortbesproeiing slegs in ’n spesifieke stadium van die plant se ontwikkeling of in ’n spesifieke stadium in die seisoen gedoen om…

Hy het nog altyd gedink dit is ’n “simpel” praktyk om ou trekker-en vragmotorbande as voer-en lekbakke vir vee te gebruik, sê Pieter du Toit van die plaas Grashoek in die Strandveld-gebied by Bredasdorp. “Want buiten dat hulle oop aan die onderkant is, reën die voer en lek nat en baie daarvan word só vermors en gaan tot niet. “Dit is moontlik ’n goedkoop tipe ‘voerbak’, maar die verlies aan voer en lek wat daarmee saamgaan, is waarskynlik veel groter as wat besef word. Dit is beslis nie die ideale voerbak nie.” Boonop moet voer en lek daagliks na elk van hierdie ou band-trôe aangery word om dit aan te vul, wat tydrowend en duur is omdat daar letterlik na elke kamp gery moet word om dit te doen. “Dit…

HOU WATERVLAKKE VIA SATELLIET DOP ’n Moniteringstelsel wat uit die ruimte ’n oog op watervlakke hou, die Gallagher Agbot-vloeistofmonitor, skakel “verskonings” soos swak seine of ’n ruwe terrein uit. Dit hou tenks se watervlakke via satelliete dop, en het ’n 3 meter lange sensorkabel wat die data deur ’n universele monitor versend. ’n Omhulsel beskerm die monitor teen die elemente. Die stelsel laat presiese data-insameling toe. Dit is draadlose tegnologie wat betroubare verbinding, selfs op afgeleë plekke, verseker. Dit is veral geskik op plekke waar selfoon-of WiFi-ontvangs swak of afwesig is. Intydse inligting oor vloeistofvlakke word gegee, en die stelsel help met vinnige besluitneming vir optimale hulpbrongebruik. Die sensorkabel se duursame konstruksie verseker betroubaarheid in diverse omgewingstoestande, en verbeter die stelsel se geskiktheid vir gebruik in die landbou. Die gebruikersvriendelike…

1,8 GWh Die sonkragaanleg van die Radley-landgoed, ’n familieboerdery sowat 3 km buite Malelane, is uitsonderlik deurdat 80% van die sonpanele (3 350 m2) op een van die landgoed se grootste besproeiingsdamme dryf. Die aanleg kan tot 1,8 GWh krag lewer sodat die landgoed heeltemal van die kragnetwerk af kan wees indien nodig. BL. 6 Tot R300 000 Johan en Etienne Botma van die plaas Shalva by Worcester het in die eerste siklus R280 000 tot R300 000 aan gas vir die verhitting van hul hoenderhuise bespaar danksy die Binderbiomassaketel, met ’n uitset gelykstaande aan 2 000 kW, wat hoendermis verbrand. Dit verhit water, wat deur ’n pypstelsel van 3,5 km na die hoenderhuise versprei word. BL. 29 1,5 kg Grondorganismes, waarvan sommiges mikroskopies “groot” is, maak gesamentlik gemiddeld 1,5…

Fyn, taai druppeltjies van eetbare olie wat op plante gespuit word, kan skadelike insekte vang, maar sonder die nadelige uitwerking van konvensionele plaagdoders. Damian Carrington, omgewingsredakteur van The Guardian, skryf onlangs in dié Britse koerant dat ’n “insekgom” van eetbare olie ’n groen alternatief vir chemiese plaagdoders kan wees. Die gom is by die Wageningen-universiteit in Nederland ontwikkel en is reeds op die westelike blomblaaspootjie (Frankliniella occidentalis), wat meer as 500 groente-en vrugtespesies aanval, getoets. Damian skryf dat meer as 60% van die blaaspootjies in die eerste twee dae van die proef gevang is en dat die gomdruppels vir weke taai gebly het. “Die idee vir die insekgom kom van plante soos vlieëvangers, wat taai dele gebruik om hul prooi te vang.” Een van die voordele van die insekgom is…

Die sukses waarmee misdaad in die Laeveld bestry word, is legendaries in Limpopo. Danksy noue samewerking tussen die polisie en die plaaswagte van die sentrale Laeveld is van Suid-Afrika se mees gesoekte misdadigers al hier aangekeer. Lede van ’n gekombineerde span vir landelike veiligheid het Landbou Innovasie onlangs in een van die dorpe te woord gestaan op voorwaarde van anonimiteit. Een van die belangrikste pilare waarop die gesamentlike sukses van die plaaswagte en polisie rus, is misdaadintelligensie, iets wat van die plaaswagte se lede deur goeie rekordhouding ontwikkel het. “Ons het aanvanklik misdaadvoorvalle in ons omgewing begin aanteken, sommer op Excel-spreivelle,” vertel Sam*, ’n lid van een van die plaaswagte se intelligensiespan. “Toe ons in 2017 begin het om só rekord te hou van die besonderhede van misdade was hier…

Goedkoop vleisinvoer, duur voer en hoë energiekoste maak hoenderboere se wins “sente per kilogram”. Daarom het die broers Johan en Etienne Botma van die plaas Shalva by Worcester besluit om een van hul grootste uitgawes – gas vir die verhitting van hoenderhokke – met ’n omgewingsvriendeliker, én heelwat goedkoper, opsie te vervang. Hul Binder-biomassaketel (boiler), met ’n uitset gelykstaande aan 2 000 kW (3 000 kW as hoendermis met houtblokkies gemeng word), is onlangs uit Oostenryk ingevoer en op die plaas geïnstalleer om hoendermis te verbrand sodat hulle hitte kan genereer om die hokke se temperatuur te reguleer. Daar is boonop ander voordele, soos winsgewende neweprodukte en die moontlikheid om krag op hierdie manier op te wek. Dit lyk selfs of die hoenders beter vaar in die nuwe stelsel. “Dit…

Die strategiese gebruik van dekgewasse as deel van herlewingslandbou om grondgesondheid te herstel en gevolglik grond se vrugbaarheid en produktiwiteit volhoubaar te bevorder, kry die afgelope tyd baie aandag. As Barenbrug Suid-Afrika se verkoopsbestuurder vir die noordelike streek is Douw Steyn goed ingelig oor plaaslike boere se gebruik van dekgewasse. Hy sê hoewel boere verbeterings in grondgesondheid sien danksy dekgewasse, is daar ook ’n reeks bekommernisse en kwessies oor hierdie praktyk. Daaronder tel: ◼ Dekgewasse se gebruik van grondvog.◼ Hoe dit onkruidbekamping raak.◼ Die geld wat nodig is vir toepaslike werktuie en vee om die dekgewasse te benut.◼ Die kontantvloei wat nodig is.◼ Die beskikbaarheid van kennis en ondersteuning oor die verbouing en bestuur van dekgewasse, veral in Suid-Afrika.◼ Hoe om skeptiese eweknieë se houding te verander.◼ Hoe om die…

SONDER DIÉ TEGNOLOGIE KAN HY NIE BOER NIE EIENAAR: Christo Cronjé, Cronjé-boerdery, Vrede, voormalige Groei vir Goud-wenner (2019-’20): mielies onder besproeiing: 23,47 t/ha GROND: “Ons het ’n Smartieboks van grondtipes. Jy sal heel moontlik 14 verskillende grondtipes in ’n 100 ha-land by ons kry.” Klei-inhoud wissel van 15% tot 45% op plekke. Vir Christo is tegnologie ononderhandelbaar. “Ek wil amper so ver gaan as om te sê indien ek nie presisietegnologie beskikbaar het nie, sal ek moet ophou boer, want daarsonder gaan jy jouself moeg hardloop om alles te bestuur.” Christo se plantersituasie is uniek, aangesien hy wyerraam-planters, die John Deere DB-reeks, uit Amerika ingevoer het vir sy boerderypraktyke. “Arbeidskoste dwing ons ál meer om te meganiseer. Daarom het ek na ’n wyer raam gekyk. Die DB 88-planters is 48…

Ná die druiwe-oes, voor die wingerdblare laatherfs begin val, is die geel wingerde van die Vergelegen-wynlandgoed by Somerset-Wes, waar nie ’n enkele rooi blaar te bespeur is nie, ’n seldsame gesig. In skerp kontras hiermee vertoon talle rooikultivar-wingerde elders in die Kaapse wynproduksiegebiede bloedrooi blare. Wat op die oog af na ’n mooi prentjie lyk, is inderwaarheid ’n teken van hoe wydverspreid die rolblaarvirus in Suid-Afrika vastrapplek gekry het. Volgens prof. Gerhard Pietersen, senior wetenskaplike van Patho Solutions, is daar nie ’n wynproduksieland ter wêreld wat nié met rolblaar stoei nie. “In Suid-Afrika is ons egter ver voor met bekamping, al is dit net omtrent 3% van plase wat dit toepas,” het hy op ’n rolblaar-inligtingsdag op Vergelegen gesê. Daar is verskeie rolblaarverwante virusse (GLRaV), waarvan GLRaV-3 algemeen in Suid-Afrika…

Met nuwe genetiese tegnologie en die toepassing daarvan in moderne diereteelt is dit belangrik dat telers en veeboere kennis neem van die beginsel van epigenetika. Dit is al beskryf as iets wat ons nie in ons gene het nie, maar wel aan ons kinders kan oordra. Epigenetika word verbind met die uitdrukking van gene en dus verskillende fenotipes (voorkoms of prestasie). Dié wysigings word beïnvloed deur omgewingsfaktore en kan oorgedra word na die nageslag van ingewikkelde organismes, waaronder die mens en vee. Die begrip epigenetika gaan daaroor dat die omgewing ’n dier se genetiese eienskappe kan verander, maar nie sy DNS nie. DNS is die boustene van alle lewe. Epigenetika beteken dus dat daar veranderinge in die funksie van die DNS voorkom, sonder dat die DNS-volgorde verander. Die hongersnood in…

Om ’n Overberger in die Kaap te laat skoolgaan, kan sy voordele hê, soos dié boereplan bewys. ’n Sleepwa wat tydens sy skooldae ’n klomp roeibote op een slag kon dra, het André Christie-Smith, Merino-boer van die plaas Kleiheuwel by Bredasdorp, aan die dink gesit om ’n wa met ses stelle ysterarms te laat ontwerp wat altesaam 30 voerkrippe kan dra. Dit lyk amper soos ’n groot uittog see toe, maar nou kan ’n trop skape, hul voer én hul voerkrippe op een slag na ’n ander kamp geskuif word. André het nagenoeg 5 000 Merino’s in sowat 50 kampe op die plaas wat 4 700 ha groot is. Kleiheuwel is familiegrond van sy vrou, Pam, waarop die familie reeds ses geslagte boer. Hulle boer ook met Sussex-beeste en plant…

Om vinnig uit ’n bakkie te kan aanlê, is altyd ’n lastigheid. As die spieëltjie nie in die pad is nie, gly die geweer op die deur, en dan is mis skiet of kwes die skut se voorland. ’n Vernuftige skietstut wat die afgetrede boer Edmund Strauss van Mariental ontwerp het, pas stewig oor ’n bakkie se deur sodat die skut met groot selfvertroue na ’n probleemjakkals of ’n wildsbok kan aanlê. Jagters het gou die waarde van Edmund se skietstut raakgesien en die bestellings het begin instroom. Hy het reeds sowat 100 skietstutte gebou en verkoop. Een bestelling het 15 stutte beloop. Daar is ook baie belangstelling uit Suid-Afrika. BETER GELUK NÁ DIE ONGELUKKE ’n Onderonsie met ’n bees en ’n motorongeluk, waarna hy ernstige rugprobleme ontwikkel het, het…