Innholdsfortegnelse for No. 247 i Grial

As ciencias e as tecnoloxías son parte da cultura galega e serán parte do futuro de Galicia. Este é o eixo vertebrador do terceiro Foro Grial, celebrado na Coruña o 26 de xuño, na sede do Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, onde nos acolleu Ruth Varela, presidenta da delegación do COAG na Coruña. En nome de Galaxia abriron o acto Xosé Manuel Soutullo e Henrique Monteagudo. O dobre impacto das ciencias e das tecnoloxías na sociedade tense caracterizado como construtivo e destrutivo. Nunca noutros séculos viviron as persoas até idades tan avanzadas, nunca sobreviviron en tantos países a meirande parte dos nacidos, grazas a avances como as vacinas. Segundo a OMS, as mortes infantís reducíronse á metade entre os anos 2000 e 2019, así como as mortes das nais…

Ogalego, o castelán, e creo que tamén o catalán, son as únicas linguas ond que a palabra ilusión ten unha connotación positiva, e a verdade é que é unha palabra ben fermosa. Pódovos dicir que, a pesar de cumprir xa anos, teño máis ilusións que nunca. É certo que, no plano científico, as miñas prioridades foron cambiando, e unhas ilusións foron substituídas por outras, ben porque xa foron cumpridas, ben porque está en mans doutros continuar os soños que aínda teño. Así, desde a Medicina Legal —onde penso que deixei todo, a nivel nacional e internacional, ben encamiñado, pois a xustiza foi a miña primeira prioridade— concentro agora os meus esforzos na saúde, e teño o soño de deixar a Galicia e ao noso país coa mellor medicina xenómica do…

Jorge Mira Pérez é catedrático de Electromagnetismo da Universidade de Santiago de Compostela e membro do consello asesor de GRIAL. Un obxecto móvese de esquerda a dereita a unha velocidade constante dun metro por segundo. Que tería que ocorrer para que se movese do mesmo xeito pero de dereita a esquerda? A nosa resposta será obvia: a velocidade tería que ir no sentido contrario para desfacer o camiño. Pero a física permítenos unha outra solución: que o tempo vaia cara atrás, sen necesidade de inverter o signo da velocidade. Pode semellar estraño, pero non existe nada nas leis fundamentais da física que nos diga que o tempo vaia cara adiante ou cara atrás. De feito, desde as leis de Newton ou as da teoría da relatividade, ata os desenvolvementos da…

Loli Rodríguez Rodríguez (Torbeo, Ribas de Sil, 1964) estudou Maxisterio en Santiago de Compostela. Abandonou esta profesión para pórse á fronte dunha librería-papelería durante preto de vinte anos. Na actualidade traballa como celadora no hospital do Meixoeiro de Vigo. En 2023 publicou a súa primeira novela, Os nomes de Val. Nailía, Premio Torrente Ballester 2024, é unha historia de historias. De amor, desamor e rancor; de superación, de esperanza e de perdón, onde a protagonista, Lía, nai e avoa, coidadora, nos vai guiando por un universo de mulleres diferentes, de personaxes vulnerables, entrañables, mentres loita por non perderse no camiño. RICARDO Vivía ao outro lado do río, onde se perde a vista e os pasos dubidan. Era pobre, esquivo por necesidade e desdentado por un golpe do destino. Antes de…

No curso 1970-1971 pasaron unhas cantas cousas. O Brasil proclámase campión do mundo. Os Beatles disólvense. O festival rock da illa de Wight convoca a máis de 250.000 persoas. ETA perpetra o seu primeiro secuestro. Richard Nixon pasea en coche descuberto polas rúas de Madrid. Morren Bertrand Russell e Charles de Gaulle. Entra en vigor o Tratado de Non Proliferación Nuclear. Unha manifestación masiva intenta chegar ao pentágono para protestar contra a guerra do Vietnam. Salvador Allende, candidato de Unidade Popular, obtén a vitoria na elección presidencial en Chile. Tres obreiros perden a vida, en Granada, nunha protesta fronte ao sindicato vertical, e meses despois, tamén en Granada, Manuel Fraga Iribarne é nomeado mordomo maior da Confraría do Cristo dos Xitanos. No curso 1970-71 eu non sabía que en Vigo…

Comezamos desde o futuro, ano 2050. Galaxia estaría celebrando o seu centenario. Lembrarémonos disto? Entrada esa década, de non atoparse unha cura antes, estímase que as persoas con demencia e alzhéimer, triplicaríanse, chegando a 150 millóns en todo o mundo. Isto ocorrerá se non lle poñemos freo agora, descubrindo unha cura coa investigación científica en curso. Regresamos ao ano 2025. Con motivo do seu 75 aniversario, a editorial Galaxia promove unha serie de foros de pensamento que serán recollidos na revista Grial. Un espazo de encontro no que nos xuntamos para reflexionar sobre a ciencia e os retos que marcarán o seu avance no presente e no futuro. Coma ben dixo Henrique Monteagudo, recentemente nomeado presidente da Real Academia Galega, ao definir estes foros baixo o lema “Galicia 2025: pensar…

Henrique Monteagudo é catedrático de Filoloxía Galega na Universidade de Santiago de Compostela, director da Cátedra Castelao e da revista GRIAL e presidente da Real Academia Galega. A revista Nós e o Seminario de Estudos Galegos foron, como é amplamente recoñecido, dúas das iniciativas máis sobranceiras da cultura galega no período de entre-guerras (1916-1936). Constituíron dúas empresas estreitamente ligadas entre si, dúas pezas chave dun proxecto de longo alcance: a construción dunha cultura e duns saberes nacionais, centrados en Galicia, pensados desde o país e formulados en galego. Castelao tivo un papel significativo tanto na revista, como membro do grupo fundador, o seu primeiro ilustrador e, a partir de 1922, o seu director artístico, como no Seminario, do que foi socio desde 1924, e director da Sección de Arte e…

Jana Crespo Sandoval é licenciada en Psicoloxía e traballa na Xunta de Galicia. Lectora e escritora vocacional, publicou a súa primeira novela La Espiral Infinita en 2020. Fuco Reyes é licenciado en Psicoloxía e diplomado en Fotografía contemporánea. Ademais da súa obra persoal, dedícase profesionalmente á fotografía e á docencia relacionada co mundo fotográfico.. Camiño. Viaxe. Non é só a pedra que se pisa, senón tamén o latexo interior que nos leva cara aquilo que desexamos. Reflexión. Silencio. Deixar unha pegada, unha emoción, ou mellor aínda, unha pregunta que quede a resoar. A través das fotografías de Santiago e dos versos que as acompañan, convidamos a quen mira a entrar nun diálogo aberto, íntimo, vivo. Emprender o Camiño é deixar que unha faísca acenda dentro. Hai quen chega por unha…

Escribo pouco, porque só escribo cando teño algo que dicir. SILVIO SANTIAGO Osilencio redimido saíu do prelo nos derradeiros días de 1976. Silvio Santiago falecera dous anos antes, como consecuencia dunha repentina doenza de tráxico desenlace. A novela estaba escrita nunha primeira versión, co título Historia dun home que pode ser outro, desde había máis dunha ducia de anos. Por desgraza, unha longa sucesión de infortunadas vicisitudes impedira a súa difusión en vida do escritor, permanecendo ata daquela inédita. En realidade, non se atopa doadamente ningunha outra contribución literaria galega que soportase tantas contrariedades antes de ver a luz. O mesmo Silvio Santiago chegou a ventar, de xeito premonitorio, ese fatal porvir. Nunha carta a Ramón Piñeiro, en decembro de 1962, comentaba desacougado con relación ao libro: “Algún día –algún…

As viaxes son sempre un xeito de repensar o mundo, mesmo ata cando vas a un lugar tan distinto da túa xeografía como pode ser Corea do Sur para un galego. Ou, se cadra, xustamente por isto. De feito, os galegos, as galegas, atemperan a súa identidade lonxe do seu espazo real porque Galicia funciona para nós como un lugar mítico imaxinado, perfecto para soñar. Galicia é a Ítaca evocada na imaxinación dos que non viven nela, porque vivir, si, vivir, xa é outra historia. De feito, cando estaba no aeroporto agardando para tomar un avión que en voo directo me levaría a Seúl, en doce horas e pico, pensei na viaxe como punto de fuga, como mecanismo de introspección das nosas vidas. Ás veces a perspectiva axúdanos a comprender,…

BASES A Secretaría Xeral da Lingua da Xunta de Galicia, a través do Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, e Editorial Galaxia, coa colaboración de Caixa Rural Galega, convocan o XXV Premio de Ensaio Ramón Piñeiro. Este premio convócase en memoria do escritor e filósofo Ramón Piñeiro, na tradición do pensamento literario e o xénero de ensaio, e acóllese ao espírito que inspirou a traxectoria intelectual da persoa á que se honra, coa intención de impulsar as formas de creación e expresión do pensamento libre e democrático, a precisión e o estilo da lingua galega, o debate e a reflexión arredor dos temas varios do noso tempo. 1. Poderán participar todas as persoas que o desexen, sempre que os orixinais sexan inéditos e estean escritos en lingua galega;…

Fernando Fernández Rego é escritor e colaborador das revistas Luzes, Rockdelux e Mondosonoro, así como administrador da web LaFonoteca.net. Escribiu Unha historia da música en Galicia 1952-2018 (Galaxia, 2019) e Anos 80. Movida, Atlantismo, Vangardismo e Underground (Galaxia, 2024), así como biografías de artistas como Andrés do Barro e Suso Vaamonde. Hai proxectos que nacen como unha necesidade vital e acaban converténdose nun faro para toda unha comunidade. Ferror Records é un deles: un selo ferrolán que, dende 2015, aposta pola militancia cultural, a autoxestión e a defensa da escena local cun lema tan claro como rotundo: “Apoia a túa escena local”. Cúmprese unha década de vida e o balance fala de coherencia, risco e moita música. O selo nace naqueles anos 10 deste século XXI, aqueles que Ataque Escampe…

A relación entre ciencia e desenvolvemento rural é clave para afrontar os retos actuais do territorio galego. Neste contexto, a Fundación Juana de Vega traballa por un modelo de desenvolvemento sostible baseado na innovación, na participación social e na posta en valor dos recursos endóxenos. Constituída en 1872 por Juana de Vega, muller comprometida co progreso e o benestar social, a Fundación é unha entidade privada e independente que mantén vivo ese legado cunha actividade adaptada aos desafíos do século XXI. Organizada en tres áreas —Desenvolvemento Rural, Investigación e Innovación, e Paisaxe e Territorio— a Fundación non produce ciencia en sentido estrito, pero actúa como ponte entre o coñecemento científico e a poboación do rural, promovendo proxectos que integran saber científico e coñecemento local para dar resposta ás necesidades do…

José Manuel Domínguez Castiñeiras é profesor e investigador Ad Honorem pola Universidade de Santiago de Compostela. Xabier Prado Orbán é doutor en Didáctica das Ciencias Experimentais e profesor de Física e Química (retirado). Oproxecto industrial de GreenFiber para instalar unha planta de celulosa en Galicia, baixo o nome de “Proxecto Altri”, presentouse como unha aposta pola innovación e a sostibilidade. Non obstante, a súa proposta xerou unha forte controversia social e política, especialmente polo seu impacto ambiental, a opacidade informativa e a falta de alternativas máis sostibles (CCG, 2024). Neste contexto, a empresa lanzou un anuncio titulado “Di NON aos bulos, SI á industria sostible”, publicado en La Voz de Galicia (30-III-2025, p. 13), co obxectivo de defender o proxecto e neutralizar as críticas. Este contido patrocinado emprega unha estratexia…

Henrique Monteagudo é director da Revista GRIAL e da Cátedra Institucional Castelao da Universidade de Santiago de Compostela. Hai xa bastantes anos, pescudando materiais sobre Castelao nos ricos fondos da Fundación Penzol (aínda non suficientemente explorados), da man de don Paco del Riego, localicei unha serie de cartas cruzadas entre galeguistas da diáspora americana e o grupo dirixente do Partido Galeguista que se viña reconstruíndo na clandestinidade en Galicia desde 1942 ou 1943. Máis concretamente, cartas asinadas por Luís Seoane e Xosé Núñez Búa e enviadas ao propio del Riego. Nesta sección de documentos de GRIAL ofrecemos dúas delas, datadas o 15 de novembro de 1946 e o 21 de abril de 1947, que van acompañadas doutra máis relacionada con estas, que, segundo se pode deducir do seu texto, foi…

O efémero como trazo permanente ENSAIOS SOBRE O EFÉMERO VÍTOR VAQUEIRO Editorial Galaxia | 2025 | 171 páxinas Nun libro queda a pegada da présa ou da pausa coa que se escribe, e canto máis nos achegamos á actualidade, máis casos atopamos que denotan un exceso da primeira. Ensaios sobre o efémero foi escrito con pausa, e de feito Vítor Vaqueiro tardou máis de trinta anos en completalo. Isto nótase non só na precisión da súa prosa, senón tamén na riqueza das referencias e, quizais aínda máis, na capacidade para habitar múltiples voces e perspectivas sen nunca perder o pulso nin o estilo. A obra preséntase como un conxunto de textos breves —entre 59 e 435 palabras— agrupados en tres seccións: Anais, Biografías e Relatorios. Se ben o autor é…

Oprimeiro que ve a Criatura é o horror nos ollos do pai ao rexeitalo, o primeiro que escoita o seu laído. Antes de ser quen de retelo ao seu carón, de darlle roubado o primeiro aloumiño, o pai foxe del desesperado. A Criatura fica soa, senlleira nun mundo que lle deu a benvida rexeitándoo. Non lle queda outra que seguir o seu camiño sen guía, sen amizades nin abeiro. Alleo aos seus devanceiros e sen un pasado no que ancorarse ten que aprender(se) nun illamento forzado. Mary Goodwin Shelley, a verdadeira nai desta criatura literaria, sabía do que falaba cando escribiu Frankenstein ou o moderno Prometeo. Ela, como a Criatura dos seus pesadelos, tamén era un monstro. Unha muller artista, ou o que é o mesmo, una muller libre. Interpretada…

Marc Wouters estudou Historia e Filosofía na Universidade de Amsterdam e cursou Guía de museos en Anveres. Vive en Compostela. L'art pour l'art, por que non? Sen preocupación, gozar de cores, sons, formas, palabras. Un momento de lixeireza nun mundo pesado. Pero os creadores de arte moitas veces non buscan o noso entretemento, senón que queren dicir algo sobre este mundo, os seus feitos e as súas desfeitas. Con obras como armas. Obras cargadas. Artefactos. Estamos deambulando polo Centro Galego de Arte Contemporánea en Compostela, coma case sempre, tranquilo; por unha cara da moeda, agradablemente lonxe do rebulir do casco vello e pola outra, desconcertante. Por que non todo o mundo quere relaxarse e reporse aquí? Entramos nunha das salas espazosas e aquí atopamos unha mesa grande, situada no medio.…

Antón Costa Rico é catedrático de Historia da Educación na USC, xubilado, membro de Nova Escola Galega e do Grupo de Investigación SEPA.interea da USC. Para Pilar Sampedro M., Carmen Morán de C. e Esther M. Piñeiro, educadoras xenerorosas2. Jacinta Landa Vaz, que naceu en Badaxoz en 1894 e que morreu na cidade de México o 13 de xuño de 1993, coa súa última palabra “Galicia” no bico e no corazón, foi “para nós”, sobre todo, a dona de Xoán Vicente Viqueira (ou Johán, na súa preferencia) e a nai de Luísa, de Jacinto e de Carmen, que foi tamén educadora. Como en tantos outros casos, sabiamos o seu nome con negativa visión de xénero, como ‘a dona de…’; neste caso, nada menos que da figura fulgurante de Johán V.…

Grial. Revista Galega de Cultura é unha publicación orientada a reflexionar, informar e debater sobre a cultura galega e universal no senso máis amplo. É a súa pretensión fomentar o diálogo entre distintos ámbitos do coñecemento e as diferentes perspectivas de pensamento, polo que acolle traballos de interese para un público culto, xeralmente realizados por especialistas. ASPECTOS XERAIS RESPONSABILIDADE AUTORIAL. Os/as autores/as dos artigos recibidos para seren publicados son responsables da súa autoría e da súa condición de traballos inéditos, salvo acordo explícito coa revista sobre adaptación ou tradución de textos xa publicados, sendo responsabilidade do autor/ra as opinións e informacións que no artigo aparezan. É responsabilidade do autor/ra conseguir os permisos necesarios para a reprodución do material citado, así como asegurarse da súa exactitude. A publicación dos traballos será…