Innholdsfortegnelse for No. 246 i Grial

No contexto da celebración dos 75 anos da fundación de Editorial Galaxia, a revista Grial propúxose realizar varios foros de debate para reflexionar, desde perspectivas temáticas diferentes, sobre o porvir de Galicia e da súa cultura nun futuro próximo, fose a cultura, a ciencia ou a política. Se a fundación da editorial puido considerarse unha aposta para construír un porvir da cultura galega e, por extensión, da Galicia enteira, tres cuartos de século despois é coherente seguir preguntándose por esta obriga. Entre os obxectivos fundacionais de Galaxia estaban analizar o mundo desde Galicia, proxectar a cultura galega cara ao exterior e construír conciencia da identidade de Galicia, todo feito mediante o emprego da lingua galega como vehículo de comunicación e concibindo a cultura como ferramenta de cohesión comunitaria. Aqueles propósitos…

Carmen Álvarez Lorenzo é catedrática de Farmacia e Tecnoloxía Farmacéutica da USC e académica de número da Real Academia de Farmacia de Galicia e da Real Academia Galega de Ciencias. A procura de remedios para paliar as enfermidades é unha das actividades más antigas do ser humano. Ao longo da historia tense avanzado moito desde os primeiros remedios, máis ou menos rudimentarios, baseados en plantas, animais ou minerais, ata os medicamentos de orixe biolóxica e biotecnolóxica que están dispoñibles hoxe en día. Na actualidade, os medicamentos cóntanse entre os bens e produtos máis demandados polo ser humano e o seu consumo crece exponencialmente coa idade. Considérase que nos países desenvolvidos cada persoa consome como media 50.000 unidades de medicamentos, o que equivale a 2 unidades diarias. Os medicamentos desempeñan un…

Nerea Pallares é licenciada en xornalismo e Máster en Estudos Comparados de Literatura, Arte e Pensamento pola Universidade Pompeu Fabra. Desenvolveu parte dos seus proxectos narrativos en institucións como a Cité Internationale des Arts de París, o Centro de Investigação Artística Hangar de Lisboa e a Fundación Gala para Creadores Novos de Córdoba. Na actualidade traballa en Madrid coma xornalista freelance. Deu ao prelo Sidecar (2015) e Los ritos mudos (2021), e contos recollidos en antoloxías como Ellas, las extrañas (2023), selección das escritoras de literatura insólita máis destacadas do panorama estatal, Pena Negra (2022), e en revistas literarias como Quimera, Granta e Dorna. Punto de araña, Premio García Barros 2025, publicado por Editorial Galaxia, é unha novela mariñeira e coral, batida pola escuma das ondas que petan contra as…

O pasado 30 de maio finou en Mértola, a súa vila natal, o lingüista e ensaísta portugués Fernando Venâncio, ben coñecido en Galicia pola atención que prestou ao idioma galego, manifestada en artigos, visitas e contactos persoais, e moi especialmente na súa obra máis importante, o ensaio académico Assim Nasceu uma Língua (2019), publicado por Galaxia en galego (2021). Ademais, como lingüista, Fernando Venâncio publicou en 2022 O Português à Descoberta do Brasileiro, en que trata da influencia do portugués do Brasil sobre o de Portugal a partir de finais da década de 1970. Ademais de investigador agudo e eficaz divulgador, Fernando Venâncio foi un orixinal ensaísta e un fino tradutor, crítico literario e narrador. Colaborador de varias publicacións galegas, arrequentou as páxinas da nosa revista cun mangado de valiosas…

Marc Wouters estudou Historia e Filosofía na Universidade de Amsterdam e cursou Guía de museos en Anveres. Vive en Compostela. L’art pour l’art, por que non? Sen preocupación, gozar de cores, sons, formas, palabras. Un momento de lixeireza nun mundo pesado. Pero os creadores de arte moitas veces non buscan o noso entretemento, senón que queren dicir algo sobre este mundo, os seus feitos e as súas desfeitas. Con obras como armas. Obras cargadas. Artefactos. Ao final dunha das grandes salas, na exposición sobre fotografía americana no Rijksmuseum —o Museo Estatal— de Amsterdam, entre un mar de fotos, a que está máis á esquerda nunha serie de catro do mesmo tamaño, hai dúas mulleres que nos miran atentamente. Están diante dunha cortina, as dúas cunha mirada seria. Algo combativa a…

Otítulo deste artigo procede da prosa do historiador marxista francés Pierre Vilar, quen o empregou con certa frecuencia para defender o método do historiador como científico-social. Pódese entender como unha crítica á pouca atención que as ciencias sociais prestaban ao pasado, esquecendo a máxima de Marc Bloch segundo o que a Historia “é ciencia social no tempo”. O que Vilar estaba a reclamar era, pois, un estatuto para a Historia que a diferenciase claramente do estruturalismo, que estaba tan na moda naquel tempo: fronte ás estruturas, colocar a temporalidade como substancia básica do relato histórico. Pensar historicamente suporía, alén da precisión temporal, unha aposta pola explicación dos feitos, o emprego crítico de fontes e de referencias que poidan ser testadas mediante o principio de causalidade. Esta chamada de atención sobre…

Na pluralidade de visións que existen sobre o territorio, a reflexión dende a planificación urbanística probablemente sexa a que teña a maior capacidade de aglutinar o resto de disciplinas e, en consecuencia, a máis capaz de antepoñer o ben común. A planificación urbanística, ademais, non pode quedar no analítico, senón que o seu verdadeiro fin é saber como actuar no territorio nos vindeiros anos, coa certeza de que as decisións de hoxe serán as que dean forma ao futuro, xa que no urbanismo nada sucede de xeito inmediato. Así, este artigo esboza unha aproximación centrada no carácter estratéxico da toma de decisións, partindo da base de que toda estratexia ten múltiples variables que a condicionan e que a subxectividade do observador resulta determinante. Cando abordamos o territorio falamos das nosas…

Serxio María Rodríguez Álvarez pertence ao grupo de investigación Historia Política e dos Nacionalismos, da Facultade de Xeografía e Historia da USC. No primeiro congreso de AP que ten lugar a comezos de marzo de 1977 Manuel Fraga sinalaba que AP renegaba da tarefa de “voladura de la obra gigantesca de los últimos cuarenta años”1 e engadiu sen ambaxes que ninguén dos que alí estaban se avergoñaba daquela tarefa, e que en cambio sentíanse ofendidos nas pretensións que outros tiñan de xestionar agora os seus éxitos2. Nese congreso propúxose aceptar o novo xogo democrático, mais tamén se situou riba da mesa unha serie de medidas que podemos determinar como certamente continuístas: a primeira é a negativa explícita a un proceso constituínte, idea mantida por Fraga durante todo o proceso da…

María Alicia Fonteboa López (Fonteboa, Lugo) impulsou os estudos de galego no Bierzo, comarca onde tamén cartografou a lingua. É autora de Literatura de tradición oral en El Bierzo (1992) e coautora de Didáctica do folclore literario (1995). Participou nas antoloxías poéticas Donde todo es confín (2018) e Voces Nuevas (2024). Celaxe, poemario que Galaxia publicará na colección Dombate próximamente, é neboeiro, mais tamén esperanza, anuncio, fulgor. En Celaxe esfiáñanse ceos, corpos, mapas. Celaxe propón un rexistro de voces líquidas, de linguas-paxaro, de silencio pedernal. Celaxe é, sobre todo, un corazón en xerundio. Chegar o día vertical cara a ser a noite trincheira levísima ao outro lado no corpo no rompente no ulido do sino como rede fisura onde esmorece a flor desmedida e todo morre no parto da noite…

Helena Rodríguez Villar é doutora en Historia pola USC, e compaxina o seu labor investigador co seu traballo no departamento de Educación do Museo de Pontevedra. Ilustracións de Castelao. Galicia mártir (1937). Fotografías cortesía de F. J. Baltar Tojo A Guerra Civil española non foi soamente un enfrontamento militar entre dous bandos, senón que con ela entraron en conflito toda unha serie de valores o que vai provocar un estremecemento profundo da sociedade que se rebelou vítima non só da violencia física, senón tamén da psicolóxica. No caso galego en concreto, o 27 de xullo de 1936, tan só nove días despois do golpe de Estado, o territorio estaba en mans dos golpistas, polo que máis que de guerra civil, en Galicia debe falarse dunha longa e dura represión. Consérvanse…

Manuel Fortes Torres é doutor en Filosofía e catedrático de Filosofía no ensino Medio, xubilado. Diciamos, na primeira parte deste artigo* (agora modificamos o de “xustiza” por “poder xudicial”, atendendo ao alí argumentado), que calquera que saiba ler e saiba sumar está capacitado para axuizar calquera lei ou resolución xudicial. É obvio e non imos insistir niso. Por iso estamos en situación de poder valorar toda unha serie de actuacións xudiciais (e das fiscalías) tanto no pasado lonxano como no próximo: só hai que ler as leis nas que se basean (ou nos artigos relevantes para o caso), como nos argumentos que se están a utilizar para xustificalo. Recentemente, a gravidade de procederes da xudicatura e da fiscalía está a alcanzar cotas impensábeis. Noutros tempos era evidente a “deixación da…

Xosé Manuel Dasilva é catedrático na Facultade de Filoloxía da Universidade de Vigo. Co gallo do septuaxésimo quinto aniversario do nacemento de Galaxia, resulta oportuno traer á memoria a lamentable circunstancia de que o seu labor estivo condicionado desde o primeiro momento pola presión ameazadora da censura. Para o comprobar, non é necesario referir máis que a repentina orde de suspensión da Colección Grial, logo de catro entregas, e a prohibición da tradución Da esencia da verdade, do filósofo alemán Martin Heidegger, acometida por Ramón Piñeiro e Celestino Fernández de la Vega, a cal tivo que agardar algúns anos para saír do prelo. Na actividade da editorial, a fiscalización franquista exerceu unha dobre influencia de signo desfavorable ao longo de varias décadas. Por un lado, obstaculizou explicitamente a publicación dun…

O paraíso perdido da xeración X O ESPÍRITO DAS MACEIRAS SILVIA TASENDE Medulia Editorial | 2024 | 147 páxinas Mediante a súa irrupción no panorama literario con esta opera prima, O espírito das maceiras, Silvia Tasende entrégalle ao lector, á lectora, as chaves da vila de Morriña, un cronotopo recoñecible da aldea galega que esmorece e que constituíu, para tantas xeracións, un espazo central dos afectos, mesmo para esa xeración xa nacida na urbe que mantiña un vínculo coa aldea: nas visitas de fin de semana, nas delongadas vacacións pasadas cos avós, na liberdade da natureza fronte ao gris das rúas dos invernos escolares. Este espazo está transido do espírito e o aroma das mazás; nel agroman as maceiras, especialmente dúas —as máis saborosas—, das que sabemos que xa non…

O terceiro e último exemplar de La Revolución gardábase nun cartafol pertencente a Xosé María Álvarez Blázquez. O material herdouno o seu fillo Celso Álvarez Cáccamo, quen decidiu doalo á Biblioteca de Galicia ao estar nesta institución os dous anteriores números. Así teremos a colección completa orixinal do voceiro do Goberno galego de 1846. Aproveito para agradecerlle a Celso toda a atención, amabilidade e xenerosidade. Beizóns. Importancia de abril do ano 1846. A necesidade dunha actualización A revolta de 1846 parece, aos ollos do público xeral, un capítulo de novela romántica. A dificultade por imaxinar aqueles sucesos que abalaron o territorio galaico provoca esta sensación: un episodio de realidade difusa cando non un relato ateigado de licenzas fantasiosas e excesos emocionais dun archirromanticismo demodé. Mais non. Malia resultar complexo, en…

Daniel Fernández Artiaga é graduado en Humanidades e Xornalismo pola Universidade Carlos III de Madrid. Viviu un ano no Brasil, participou en proxectos de sociolingüística do galego, e actualmente dá clases de castelán para inmigrantes. Ogalego e o brasileiro son dúas linguas separadas por un océano, pero unidas nalgún punto. Primeiro, as dúas estiveron marcadas historicamente por unha relación de diglosia, con outro idioma ou variedade, que perdura ata a actualidade. O galego, con respecto ao castelán, e o portugués brasileiro, con respecto ao europeo. Casualmente, a orixe de ambos “males” remóntase ao inicio da Idade Moderna, cando Galicia queda integrada na Coroa de Castela e o Brasil se converte en colonia portuguesa. En segundo lugar (moi seguramente como consecuencia do anterior), o proceso de estandarización destes idiomas é moi…

Fernando Fernández Rego é escritor e colaborador das revistas Luzes, Rockdelux e Mondosonoro, así como administrador da web LaFonoteca.net. Escribiu Unha historia da música en Galicia 1952-2018 (Galaxia, 2019) e Anos 80. Movida, Atlantismo, Vangardismo e Underground (Galaxia, 2024), así como biografías de artistas como Andrés do Barro ou Suso Vaamonde. A música sempre foi un espazo de resistencia, memoria e transformación. Neste percorrido polas voces e os ritmos que teceron a cultura galega, imos desde as cantareiras —gardiás da tradición oral— ata as DJ contemporáneas que revolucionan as pistas de baile. Este ano, as Letras Galegas renden homenaxe ás cantareiras, recoñecendo o seu papel fundamental na preservación do patrimonio inmaterial. Mais a súa herdanza non quedou conxelada no tempo, evolucionou, reinterpretouse e, hoxe, proxéctase en artistas como Tanxugueiras, Fillas…

Grial. Revista Galega de Cultura é unha publicación orientada a reflexionar, informar e debater sobre a cultura galega e universal no senso máis amplo. É a súa pretensión fomentar o diálogo entre distintos ámbitos do coñecemento e as diferentes perspectivas de pensamento, polo que acolle traballos de interese para un público culto, xeralmente realizados por especialistas. ASPECTOS XERAIS RESPONSABILIDADE AUTORIAL. Os/as autores/as dos artigos recibidos para seren publicados son responsables da súa autoría e da súa condición de traballos inéditos, salvo acordo explícito coa revista sobre adaptación ou tradución de textos xa publicados, sendo responsabilidade do autor/ra as opinións e informacións que no artigo aparezan. É responsabilidade do autor/ra conseguir os permisos necesarios para a reprodución do material citado, así como asegurarse da súa exactitude. A publicación dos traballos será…